ଓଡ଼ିଆ ବାର୍ତ୍ତା/ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ (ରଜତ ବଂଶଳ): ନୂଆଦିଲ୍ଲୀର ରବୀନ୍ଦ୍ର ଭବନ ପରିସରରେ କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ଦ୍ୱାରା ଆୟୋଜିତ ଏସିଆର ସର୍ବବୃହତ ସାହିତ୍ୟ ମହୋତ୍ସବର ପଞ୍ଚମ ଦିନରେ ଏକାଧିକ ଗୁରୁତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଯାଇଛି। ସେ ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି ‘ଭାରତର ଅବଧାରଣା’ ଶୀର୍ଷକରେ ଆଲୋଚନା ତଥା ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଲେଖକ ମୋହନ ରାକେଶ ଏବଂ କବି ଗୋପାଳଦାସ ନୀରଜଙ୍କ ଜନ୍ମ ଶତବାର୍ଷିକୀ ସଂପାନ। ମୋହନ ରାକେଶ ଜନ୍ମ ଶତବାର୍ଷିକୀ ସଂପାନର ଉଦଘାଟନୀ ଅଧିବେଶନରେ ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀର ସଭାପତି ମାଧବ କୌଶିକ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରିଥିଲେ ଏବଂ ମୂଳ ଭାଷଣ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ବିଶିଷ୍ଟ ହିନ୍ଦୀ ନାଟ୍ୟ ସମାଲୋଚକ ଜୟଦେବ ତନେଜା। ହିନ୍ଦୀ ପରାମର୍ଶଦାତା ମଣ୍ଡଳୀର ଆବାହକ ଗୋବିନ୍ଦ ମିଶ୍ର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ। ସ୍ୱାଗତ ଭାଷଣରେ ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀର ସଚିବ କେ. ଶ୍ରୀନିବାସରାଓ ମୋହନ ରାକେଶଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱକୁ ବହୁମୁଖୀ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ଲେଖାର ପୁନଃମୂଲ୍ୟାୟନ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଗୋବିନ୍ଦ ମିଶ୍ର କହିଥିଲେ ଯେ ମୋହନ ରାକେଶ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଥମ ନାଟ୍ୟକାର ଯାହାଙ୍କ ନାଟକରେ ନାଟକର ଶତ ପ୍ରତିଶତ ମାନଦଣ୍ଡ ରହିଥାଏ। ତାଙ୍କ ଲେଖାର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ତାଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନର ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଏବଂ ଏହା ସମାଜକୁ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ସୂତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରେ। ମୋହନ ରାକେଶଙ୍କ ଉପରେ ଗବେଷଣା କରିଥିବା ଜୟଦେବ ତନେଜା କହିଥିଲେ ଯେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଚ୍ଚୋଟତା ଏବଂ ସାହସର ସହିତ ନିଜ ବିଷୟରେ ସବୁକିଛି ଲେଖିଥିଲେ। ସେ ହିଁ ପ୍ରଥମେ ହିନ୍ଦୀ ନାଟ୍ୟକାରଙ୍କୁ ଏକ ମର୍ଯ୍ୟାଦାପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିଛବି ଦେଇଥିଲେ। ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା ଘର, ତାଙ୍କ ଜେଜେମା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଯାଯାବର ଜୀବନ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତାର ଭାବରେ କହିଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଡାଏରୀ ଇତ୍ୟାଦିରେ ଲିଖିତ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପନ୍ୟାସ / କାହାଣୀ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ, ଯାହା ପରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାମରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା।
ସଭାପତିତ୍ୱ ଭାଷଣରେ ମାଧବ କୌଶିକ କହିଥିଲେ ଯେ ମୋହନ ରାକେଶଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ବଦଳରେ, ଆମେ ସେ କ’ଣ ଲେଖିଛନ୍ତି ତାହା ପଢ଼ିବା ଏବଂ ସେ ବିଷୟରେ କଥା ହେବା ଉଚିତ। ନିଜ ସୃଜନଶୀଳତାକୁ ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ, ସେ ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ କେବେବି କୌଣସି ବେତାଳକୁ ତାଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ବସିବାକୁ ଦେଇ ନଥିଲେ। ମୋହନ ରାକେଶଙ୍କ ନାଟ୍ୟ ସାହିତ୍ୟ ସଂପର୍କିତ ଅଧିବେଶନରେ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରୁଥିବା ଏମ୍.କେ. ରାଇନା କହିଥିଲେ ଯେ ମୋହନ ରାକେଶ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚର ଆତ୍ମାକୁ ଦଖଲ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହାର ଭାଷା ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲେ। ସେ ନୂଆ ନାଟ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକମାନଙ୍କୁ ଗତାନୁଗତିକ ଢାଞ୍ଚା ପରିବର୍ତ୍ତେ ପରୀକ୍ଷାନିରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ। ଆଶିଷ ତ୍ରିପାଠୀ କହିଥିଲେ ଯେ ସେ ତାଙ୍କ ନାଟକ ବିଷୟରେ ଜଣେ ଡିଜାଇନରଙ୍କ ପରି ଭାବନ୍ତି। ତାଙ୍କ ନାଟକର ଭାଷା ଅଭିନେତାମାନଙ୍କୁ ଆହୁରି ଭଲ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ପାଇଁ ନୂତନ ଦିଗ ଖୋଲିଦିଏ। ଦେବେନ୍ଦ୍ର ରାଜ ଅଙ୍କୁରଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ଅଜିତ ରାୟ, ଶମ୍ଭୁ ଗୁପ୍ତା ଏବଂ ବୈଭବ ସିଂହ ମୋହନ ରାକେଶଙ୍କ କାଳ୍ପନିକ କାହାଣୀ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ।
ସେହିପରି ଗୋପାଳଦାସ ନୀରଜଙ୍କ ଜନ୍ମ ଶତବାର୍ଷିକୀରେ, ‘କବି ନୀରଜ: ଏକ ଅପ୍ରତିମ ରୋମାଣ୍ଟିକ ଦାର୍ଶନିକ’ ଶୀର୍ଷକ ଏକ ଆଲୋଚନା ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଗୀତିକାର ବାଲସ୍ୱରୂପ ରାହିଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। ଏଥିରେ ନୀରଜଙ୍କ ପୁଅ ମିଲନ ପ୍ରଭାତ ଗୁଞ୍ଜନଙ୍କ ସମେତ ଅଳକା ସରାଓଗୀ, ନିରୁପମା କୋତ୍ରୁ ଏବଂ ରତ୍ନୋତ୍ତମା ସେନଗୁପ୍ତ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ‘କଥାସନ୍ଧି’ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହିନ୍ଦୀ ଗାଳ୍ପିକ ଜିତେନ୍ଦ୍ର ଭାଟିଆ ଗଳ୍ପ ପାଠ କରିଥିଲେ।
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ, ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାରତୀୟ ସାହିତ୍ୟରେ ଜାତୀୟତାବାଦ, ଭାରତୀୟ ଲୋକ ସାହିତ୍ୟ, ସାହିତ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଳାର ପ୍ରକାର ମଧ୍ୟରେ ସାଧାରଣ ବିନ୍ଦୁ, ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଭାରତର ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଚରିତ୍ର ଇତ୍ୟାଦି ବିଷୟ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଥିଲା। ଜାତୀୟ ଆଲୋଚନାଚକ୍ରର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ, ଭାରତୀୟ ମହାକାବ୍ୟ, ଧାର୍ମିକ ସାହିତ୍ୟ, ଏବଂ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଭକ୍ତି ସାହିତ୍ୟ ଆଦି ବିଷୟ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଥିଲା। ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନୀ ସଙ୍ଗୀତ ପରିବେଷଣ କରିଥିଲେ ନଳିନୀ ଜୋଶୀ।
