ଆଜିର ବେଗବାନ ଓ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧୀତାମୟ ଜଗତରେ ମାନବ ସମ୍ପର୍କ ଦିନକୁ ଦିନ ଜଟିଳ ହେଉଛି। ଏହି ଜଟିଳତା ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କକୁ ସୁସ୍ଥ ଓ ସମତୋଳିତ ରଖିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ କଳା ଆମକୁ ଦିଗନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରେ, ସେହି କଳା ହେଉଛି କୂଟନୀତି। କୂଟନୀତି କେବଳ ରାଜନୀତି କିମ୍ବା ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମ୍ପର୍କର ସୀମାରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ; ଏହା ଆମର ପ୍ରତିଦିନର ଜୀବନର ଏକ ଅଖଣ୍ଡ ଅଂଶ। ଦୈନିକ ଜୀବନରେ କୂଟନୀତିର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସଠିକ୍ ସମୟରେ ସଠିକ୍ ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରିବା, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଭାବନାକୁ ବୁଝି ସେହି ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟବହାର କରିବା। ଏହା ଏକ ଏମିତି କୌଶଳ, ଯାହା ମାନବକୁ ମଧୁର ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼ିବାରେ ସହାୟତା କରେ ଓ ଜୀବନକୁ ସହଜ କରେ। ପରିବାର ହେଉଛି ମାନବ ଜୀବନର ପ୍ରଥମ ପାଠଶାଳା, ଯେଉଁଠାରେ କୂଟନୀତିର ଆବଶ୍ୟକତା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ। ପିତାମାତା, ଭାଇଭଉଣୀ, ଦାମ୍ପତ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ ସବୁଠି ମତଭେଦ ସ୍ୱାଭାବିକ। କିନ୍ତୁ ସେହି ମତଭେଦକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ମିଳାଇବା ହିଁ କୂଟନୀତିର ମୂଳ ଆଧାର। କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ଜୀବନରେ କୂଟନୀତି ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦରକାରୀ ଗୁଣ। ଆଜିର ପେଶାଜୀବନରେ ସହକର୍ମୀମାନଙ୍କ ସହ ସମ୍ମିଳିତ ଭାବରେ କାମ କରିବା ଅନିବାର୍ୟ। କେତେବେଳେ ମତଭେଦ ଓ ଭିନ୍ନମତ ହେବା ସ୍ୱାଭାବିକ, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ମିଳାଇବାରେ କୂଟନୀତି ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ନିଭାଏ। ସରଳ ଓ ସମ୍ମାନପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଷା, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମତକୁ ସମ୍ମାନ, ଓ ନିଜ ଭାବକୁ ସଂଯମରେ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଏହିସବୁ ଗୁଣ ଏକ ସଫଳ କୂଟନୀତିକ ବ୍ୟକ୍ତିର ପରିଚୟ। ସମାଜରେ ମଧ୍ୟ କୂଟନୀତିର ଭୂମିକା ଅସ୍ୱୀକାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ। ଆମେ ଦିନକୁ ଦିନ ନୂତନ ଲୋକଙ୍କ ସହ ମିଳୁଛୁ, ନୂତନ ପରିସ୍ଥିତି ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛୁ। ଏମିତି ସମୟରେ ଯଦି ଆମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବୁଝିବା ଓ ସମ୍ମାନ କରିବାର ଚେଷ୍ଟା କରିବା, ତେବେ ସମାଜରେ ସମ୍ପ୍ରୀତି ବଢ଼ିପାରିବ। ଆଜିର ଡିଜିଟାଲ୍ ଯୁଗରେ କୂଟନୀତିର ଆବଶ୍ୟକତା ଆହୁରି ବଢ଼ିଛି।
କୂଟନୀତିକୁ କୃତ୍ରିମତା ସହ ମିଶାଇବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ଏହା ମିଥ୍ୟା କିମ୍ବା ଚାଳାକି ନୁହେଁ; ବରଂ ସତ୍ୟକୁ ସୁନ୍ଦର ଓ ସମ୍ମାନପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ କରିବା ହିଁ ଏହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ। ଏହା ଆମକୁ ଶିଖାଏ କିପରି ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଭାବନା ମଧ୍ୟରେ ସମତୋଳନ ରଖିବାକୁ। କୂଟନୀତି ମାନବକୁ ଏକ ସଫଳ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱରେ ପରିଣତ କରେ। ଏହା ଆମକୁ ସଂଯମ, ସହିଷ୍ଣୁତା ଓ ବୁଦ୍ଧିମତାର ପାଠ ପଢ଼ାଏ। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି କଳାକୁ ଆତ୍ମସାତ କରେ, ସେ ସମାଜରେ ସମ୍ମାନ ଓ ସଫଳତା ଦୁହିଁ ଅର୍ଜନ କରିପାରେ। ଆମେ ଯେତେବେଳେ “କୂଟନୀତି” ଶବ୍ଦଟି ଶୁଣୁ, ତେବେ ଆମର ମନରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ନେତା, ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଚୁକ୍ତିର ଚିତ୍ର ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଧାରଣାଟି ଅଧୂରା। ପ୍ରକୃତରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷ ତାଙ୍କ ଦୈନିକ ଜୀବନରେ ଏକ “ସୂକ୍ଷ୍ମ କୂଟନୀତିଜ୍ଞ”। ସେ ନିଜର କଥା, ଭାବଭଙ୍ଗୀ ଓ ବ୍ୟବହାର ମାଧ୍ୟମରେ ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼େ ଓ ରକ୍ଷା କରେ। ଆଧୁନିକ ସମୟରେ ମାନବ ଜୀବନରେ ଚାପ ବଢ଼ିବା ସହିତ ମନୋବୃତ୍ତିକ ଅସମତୋଳନ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ୁଛି। ଏମିତି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଯଦି ମଣିଷ କୂଟନୀତିକ ଭାବରେ ନିଜକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରେ, ତେବେ ସେ ଅନେକ ସମସ୍ୟାକୁ ସହଜରେ ସମାଧାନ କରିପାରେ। ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ସ୍ୱରୂପ, ଏକ କ୍ରୋଧିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହ କଠୋର ଭାଷାରେ କଥାହେବାରୁ ବିବାଦ ବଢ଼ିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସହଜ ଓ ଶାନ୍ତ ଭାଷା ବ୍ୟବହାର କଲେ ପରିସ୍ଥିତି ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆସିଯାଏ। ଏହି ଛୋଟ ଛୋଟ ଆଚରଣ ହିଁ କୂଟନୀତିର ଅସଲ ଚିହ୍ନ।
ଶିକ୍ଷାକ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ କୂଟନୀତିର ଗୁରୁତ୍ୱ ଅଧିକ। ଏକ ଶିକ୍ଷକ ଯଦି ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବୁଝି, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ୟାକୁ ଗଭୀରତାରେ ଅନୁଭବ କରି ଓ ସହଜ ଭାଷାରେ ସମାଧାନ ଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ସେ ଏକ ସଫଳ ଶିକ୍ଷକ ହୋଇପାରନ୍ତି। ଏଠାରେ କୂଟନୀତି ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ଓ ସହାନୁଭୂତି। ବ୍ୟବସାୟ ଓ ବ୍ୟାପାର କ୍ଷେତ୍ରରେ କୂଟନୀତି ହେଉଛି ସଫଳତାର ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର। ଗ୍ରାହକଙ୍କ ସହ ମିଠା ଭାଷାରେ କଥାହେବା, ସେମାନଙ୍କ ଅଭିଯୋଗକୁ ସମ୍ମାନ ସହକାରେ ଶୁଣିବା ଓ ସମାଧାନ ଦେବା ଏହିସବୁ କୂଟନୀତିର ଅଂଶ। ଯେଉଁ ବ୍ୟବସାୟୀ ଏହି ଗୁଣକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ଭରସା ଜିତିପାରେ। ଏହା ସହିତ, ରାଜନୀତିକ ଓ ସାମାଜିକ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ କୂଟନୀତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ଏକ ନେତା କିମ୍ବା ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ଯଦି ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ୟାକୁ ବୁଝି ଓ ସଠିକ୍ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ କରେ, ତେବେ ସେ ସମାଜରେ ଏକ ନୂତନ ଦିଗ ଦେଇପାରେ। କୂଟନୀତିର ଅନ୍ୟ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଦିଗ ହେଉଛି ଶୁଣିବାର କଳା। ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଆମେ କେବଳ କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, କିନ୍ତୁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଧୈର୍ୟ ସହ ଶୁଣୁଛୁ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ୟାର ଅର୍ଦ୍ଧ ସମାଧାନ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଶୁଣିବାର ଶକ୍ତି ହିଁ କୂଟନୀତିର ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଅଂଶ। ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷିତରେ କୁହାଯାଏ ଯେ, କୂଟନୀତି କେବଳ ଶବ୍ଦରେ ନୁହେଁ, ଏହା ଆମର ଆଚରଣ, ଭାବନା ଓ ମନୋଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ। ଏହା ଏକ ଅଭ୍ୟାସ, ଯାହା ଦିନକୁ ଦିନ ଅଭ୍ୟାସ କରିବାରେ ଆସେ। ଆଜିର ସମୟରେ ଯେଉଁଠାରେ ଅସହିଷ୍ଣୁତା ଓ ଅଧୈର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ୁଛି, ସେଠାରେ କୂଟନୀତି ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାଶମାନ ପଥ। ଏହା ଆମକୁ ଶିଖାଏ କିପରି ସଂଘର୍ଷକୁ ସମ୍ବାଦରେ ପରିଣତ କରିବାକୁ, ବିରୋଧକୁ ସମ୍ମତିରେ ପରିଣତ କରିବାକୁ। ଦୈନିକ ଜୀବନରେ କୂଟନୀତି ହେଉଛି ଏକ ଜୀବନ କଳା, ଯାହା ମାନବକୁ ଉଚ୍ଚତର ମାନବିକତାରେ ଉନ୍ନତ କରେ। ଏହା କେବଳ ସମ୍ପର୍କକୁ ରକ୍ଷା କରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହାକୁ ଆହୁରି ଗଭୀର ଓ ସୁନ୍ଦର କରେ। ଯଦି ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷ ନିଜ ଜୀବନରେ ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ କଳାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ତେବେ ପରିବାରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମାଜ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ସୁସ୍ଥ, ସମନ୍ୱିତ ଓ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବେଶ ଗଢ଼ିଉଠିବ।
ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ଶାଶ୍ଵତ ପଣ୍ଡା
ଜୁନାଗଡ, କଳାହାଣ୍ଡି
ମୋ: ୯୪୩୭୭୦୦୦୨୯
