ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିରେ ‘ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା’ ବା ‘ଦେବସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା’ ହେଉଛି ଏକ ଅତି ପବିତ୍ର ତଥା ମହାନ ପର୍ବ। ଏହାକୁ ରଥଯାତ୍ରାର ଆଦ୍ୟ ପର୍ବ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ, ପ୍ରତିବର୍ଷ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥିରେ ଏହି ମହାପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହି ଦିନଟିକୁ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ ଦିବସ ବା ‘ଜନ୍ମଦିନ’ ଭାବରେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହି ପବିତ୍ର ଦିନରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଧାମୂର୍ତ୍ତି ରତ୍ନବେଦୀ ଛାଡ଼ି ଧାଡ଼ି ପହଣ୍ଡିରେ ସ୍ନାନ ମଣ୍ଡପକୁ ବିଜେ କରନ୍ତି। ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ସ୍ନାନ ନିମନ୍ତେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ଥିବା ‘ସୁନା କୂଅ’ରୁ ପବିତ୍ର ଜଳ ଅଣାଯାଇଥାଏ।
ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ସର୍ବମୋଟ ୧୦୮ଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ତମ୍ବା କଳସରେ ଏହି ପବିତ୍ର ଜଳଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଜଳାଭିଷେକ କରାଯାଏ। ସ୍ନାନ ବିଧି ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ ମହାପ୍ରଭୁମାନଙ୍କ ‘ଗଜାନନ ବେଶ’ ବା ‘ହାତୀ ବେଶ’ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ଅତ୍ୟଧିକ ସ୍ନାନ କରିବା କାରଣରୁ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜ୍ୱର ହୋଇଥାଏ ବୋଲି ଲୌକିକ ଲୀଳା କରାଯାଏ।
ଚତୁର୍ଦ୍ଧାମୂର୍ତ୍ତି ୧୫ ଦିନ ପାଇଁ ଲୋକଲୋଚନରୁ ଦୂରକୁ ଯାଇ “ଅଣସର ପିଣ୍ଡି” ବା ଗୁପ୍ତ ଗୃହରେ ବିଶ୍ରାମ ନିଅନ୍ତି। ବିଶ୍ରାମ ଓ ଉପଚାର ପରେ ନେତ୍ରୋତ୍ସବ ଦିନ ପ୍ରଭୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁସ୍ଥ ହୋଇ ‘ନବଯୌବନ ବେଶ’ରେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ପୁଣିଥରେ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତି। ଏହା ପରେ ହିଁ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ଘୋଷଯାତ୍ରା ବା ରଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଶ୍ରୀଜୀଉମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ରଥାରୂଢ଼ ହୁଅନ୍ତି।
