ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ଗୀତାରେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଆତ୍ମା ଅମର; ଏହାର ବିନାଶ ହୁଏନାହିଁ, ବରଂ ଏହା କେବଳ ଶରୀର ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥାଏ। ଆମ ସମାଜରେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ରୀତିନିତି ପାଳନ କରାଯାଏ, ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ‘ମୃତ୍ୟୁ ଭୋଜି’ ଅନ୍ୟତମ। କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି କି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏହାକୁ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି?ଆସନ୍ତୁ ମହାଭାରତ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଏକ ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଜାଣିବା…।
ମହାଭାରତ ଯୁଦ୍ଧ ପୂର୍ବରୁ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଶାନ୍ତିଦୂତ ଭାବରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଥିଲେ ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଏଡ଼ାଯାଇପାରିବ। ଯେତେବେଳେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଶାନ୍ତି ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କଲେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଠାରୁ ବାହାରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ତାଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ। ଏହା ଉପରେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଥିଲେ: “ସମ୍ପ୍ରୀତି ଭୋଜ୍ୟାନି ଆପଦା ଭୋଜ୍ୟାନି ବା ପୁନଃ।”
ଅର୍ଥାତ୍: “ଯେତେବେଳେ ଖୁଆଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ମନ ପ୍ରସନ୍ନ ଥାଏ ଏବଂ ଖାଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ମନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ଥାଏ, ସେତେବେଳେ ହିଁ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଉଭୟ ପକ୍ଷଙ୍କ ମନରେ ବେଦନା ଓ କଷ୍ଟ ଥାଏ, ସେପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ କେବେବି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।”
ସନାତନ ଧର୍ମରେ ମୋଟ ୧୬ଟି ମୁଖ୍ୟ ସଂସ୍କାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ ସଂସ୍କାର ହେଉଛି ‘ଗର୍ଭାଧାନ’ ଏବଂ ଶେଷ (୧୬ଶ) ସଂସ୍କାର ହେଉଛି ‘ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି’ (ଶବ ସଂସ୍କାର)। କୌଣସି ବି ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥରେ ୧୭ଶ ସଂସ୍କାର ଭାବେ ‘ମୃତ୍ୟୁ ଭୋଜି’ର କୌଣସି ନିୟମ ନାହିଁ। କେବଳ ସେତିକି ନୁହେଁ, ମହାଭାରତର ‘ଅନୁଶାସନ ପର୍ବ’ରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଲେଖାଯାଇଛି ଯେ, ଶୋକ ଏବଂ ଦୁଃଖର ପରିବେଶରେ କରାଯାଇଥିବା ଭୋଜନ ଖାଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଗତିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ।
