ଗାଁ ମୁଣ୍ଡ ଶିବ ମନ୍ଦିର ପାହାଚରେ ବସି ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ଧରି ଭିକ ମାଗି ଆସୁଥିଲା ରଘୁ। ତା’ର ଜୀବନର ଗୋଟିଏ ହିଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା – ଅନ୍ୟ ହାତରୁ କିଛି ନେବା ଏବଂ ନିଜ ମୁଣିରେ ସାଇତି ରଖିବା। ଲୋକେ ଯାହା ଦିଅନ୍ତି, ସେଥିରେ ତା’ର ପେଟ ପୂରିଯାଏ ସତ, କିନ୍ତୁ ମନ କେବେ ପୂରେ ନାହିଁ। କାହାକୁ କିଛି ଦେବା କଥା ସେ କେବେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ସୁଦ୍ଧା ଭାବି ନଥିଲା। ଦିନେ ଗାଁରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ବନ୍ୟା ଆସିଲା। ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ଘରଦ୍ୱାର ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଚାଷଜମି ଉଜୁଡ଼ିଗଲା ଏବଂ ଶହ ଶହ ଲୋକ ବାସହରା ହୋଇ ସ୍କୁଲ ଘରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ସରକାରୀ ସାହାଯ୍ୟ ପହଞ୍ଚିବାରେ ବିଳମ୍ବ ହେଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଗାଁର ଜଣେ ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ ତଥା ସମ୍ମାନିତ ଶିକ୍ଷକ, ଯିଏକି ନିଜେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ୟାରେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଘର ଘର ବୁଲି ଚାନ୍ଦା ଓ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ବାହାରିଲେ। ସଂଗ୍ରହ କରୁ କରୁ ଶିକ୍ଷକ ଜଣକ ରଘୁ ପାଖରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। ଜଣେ ସମ୍ମାନିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ନିଜ ଆଗରେ ହାତ ପତାଇବାର ଦେଖି ରଘୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲା। ଶିକ୍ଷକ କହିଲେ, “ରଘୁ ଭାଇ, ଆଜି ଗାଁ ଉପରେ ବଡ଼ ବିପଦ। ସ୍କୁଲ ଘରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ପିଲାମାନେ ଭୋକରେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି। ତୁମ ପାଖରେ ଆଜି ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେଥିରୁ ଟିକିଏ ଦେଲେ କାହାର ଜୀବନ ବଞ୍ଚିଯିବ। ଆଜି ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଦାନ ମୂଲ୍ୟବାନ।” ରଘୁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡ଼ିଗଲା। ସେ ଭାବିଲା, “ମୁଁ ନିଜେ ଜଣେ ଭିକାରି, ମୁଁ କେମିତି ଦେବି?” କିନ୍ତୁ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ କାକୁତିମିନତି ଓ ଆଖିର ଲୁହ ଦେଖି ସେ ମନା କରିପାରିଲା ନାହିଁ। ବହୁତ କଷ୍ଟରେ, ନିଜର ସଂଗୃହିତ ଚାଉଳରୁ ମାତ୍ର ମୁଠାଏ ଚାଉଳ କାଢ଼ି ସେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଝୋଲିରେ ପକାଇଦେଲା। ଚାଉଳ ମୁଠାକ ଦେଲା ବେଳେ ତା’ର ଛାତି ଫାଟି ଯାଉଥାଏ। ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ କୌତୁହଳ ବଶତଃ ରଘୁ ସ୍କୁଲ ଘର ଆଡ଼େ ଗଲା। ସେ ଦେଖିଲା ଗୋଟିଏ କଣରେ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଅନାଥ ଝିଅଟିଏ ଖିଚୁଡ଼ି ଖାଇ ଖୁସିରେ ହସୁଛି। ତା’ର ସେହି ନିଷ୍ପାପ ହସରେ ଯେମିତି ସାରା ଦୁନିଆର ଶାନ୍ତି ଲୁଚି ରହିଥିଲା। ଶିକ୍ଷକ ଜଣକ ରଘୁକୁ ଦେଖି ପାଖକୁ ଆସି କହିଲେ, “ରଘୁ ଭାଇ, ତୁମେ ଦେଇଥିବା ସେହି ମୁଠାଏ ଚାଉଳ ଆଜି ଏଇ ଝିଅଟିର ଭୋକ ମେଣ୍ଟାଇଛି। ତୁମର ଏହି ଦାନ ମୋ ପାଇଁ ସୁନା ଠାରୁ ବି ମୂଲ୍ୟବାନ।” ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ରଘୁର ହୃଦୟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଲା। ତାକୁ ଲାଗିଲା ଯେପରି ତା’ର ସେହି ସାମାନ୍ୟ ଚାଉଳ ମୁଠାକ ସତରେ ସୁନାରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଇଛି। ସାରା ଜୀବନ ସେ କେବଳ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ନେଇଥିଲା ଏବଂ ସବୁବେଳେ ନିଜକୁ ଗରିବ ବୋଲି ଭାବୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଆଜି ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ କିଛି ଦେଇ ତାକୁ ଯେଉଁ ଆତ୍ମସନ୍ତୋଷ ମିଳିଲା, ତାହା କୌଣସି ଧନରୁ କମ୍ ନଥିଲା। ସେ ଅନୁଭବ କଲା ଯେ ଅନ୍ୟର ଲୁହ ପୋଛିବାର କ୍ଷମତା ଯାହା ପାଖରେ ଅଛି, ସେ କେବେ ଦରିଦ୍ର ହୋଇନପାରେ। ଘରକୁ ଫେରି ରଘୁ ନିଜ ପତ୍ନୀକୁ ଆଖିରେ ଲୁହ ରଖି ସବୁ କଥା କହିଲା। ପତ୍ନୀ ହସିଦେଇ କହିଲେ, “ଦେଖିଲ ତ, ଯାହା ଆମେ କେବଳ ନିଜ ପାଇଁ ସାଇତି ରଖୁ, ତାହା ଦିନେ ମାଟି ହୋଇଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯାହା ଆମେ ଅନ୍ୟର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଦାନ କରୁ, ତାହା ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଓ ଭଗବାନଙ୍କ ଖାତାରେ ସୁନା ହୋଇ ରହିଯାଏ।” ସେହି ଦିନଠାରୁ ରଘୁ ନିଜର ଭିକାରି ପରିଚୟକୁ ପଛରେ ପକାଇଦେଲା। ସେ ଭିକ୍ଷାବୃତ୍ତି ଛାଡ଼ି ଗାଁରେ ଛୋଟମୋଟ କାମ (ଯେପରିକି ବଗିଚା କାମ, ସଫେଇ କାମ) କରି ପରିଶ୍ରମରେ ବଞ୍ଚିବା ଶିଖିଲା। ନିଜର ରୋଜଗାର ଯେତେ କମ୍ ହେଉନା କାହିଁକି, ସେଥିରୁ କିଛି ଅଂଶ ସେ ସବୁବେଳେ ଅସହାୟ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଖର୍ଚ୍ଚ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା। ସେ ଆଉ ଭିକାରି ନଥିଲା, ବରଂ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ପାଲଟି ଯାଇଥିଲା ଏକ ନିରବ ସମାଜସେବୀ।
