ପୌରାଣିକ କଥା ଅନୁସାରେ, ତ୍ରିକୂଟ ପର୍ବତର ଏକ ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲରେ ‘ଗଜେନ୍ଦ୍ର’ ନାମକ ଏକ ବିଶାଳ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ରାଜା ବାସ କରୁଥିଲେ। ଦିନେ ସେ ନିଜର ପରିବାର ଓ ସାଥୀ ହାତୀମାନଙ୍କ ସହ ଏକ ବଡ଼ ସରୋବରକୁ ପାଣି ପିଇବା ପାଇଁ ଯାଇଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିବା ସମୟରେ ହଠାତ୍ ଏକ ବିରାଟ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କୁମ୍ଭୀର ଆସି ଗଜେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗୋଡ଼କୁ କାମୁଡ଼ି ଧରିଲା ଏବଂ ଗଭୀର ଜଳ ଭିତରକୁ ଟାଣିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଗଜେନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଶକ୍ତି ବଳରେ କୁମ୍ଭୀର ସହ ପ୍ରାଣପଣେ ଲଢ଼େଇ କଲେ। କୁହାଯାଏ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଦିନେ କି ଦୁଇଦିନ ନୁହେଁ, ବରଂ ହଜାରେ ବର୍ଷ ଧରି ଚାଲିଥିଲା। ପ୍ରଥମେ ଗଜେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରିବାର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ହାତୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ କୁମ୍ଭୀରର ଶକ୍ତି ଆଗରେ ହାର ମାନି ସମସ୍ତେ ନିରାଶ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଏକୁଟିଆ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଲେ। ଧୀରେ ଧୀରେ ଗଜେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ବଳ ଶେଷ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ ବୋଲି ସେ ଅନୁଭବ କଲେ। ଯେତେବେଳେ ଗଜେନ୍ଦ୍ର ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ ନିଜର ବାହୁବଳ କିମ୍ବା ସଂସାରର କେହି ବି ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ମୁଖରୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ସେ ନିଜର ସମସ୍ତ ଅହଂକାର ତ୍ୟାଗ କଲେ। ନିଜ ଶେଷ ନିଶ୍ୱାସ ଥିବା ବେଳେ ସେ ଶୁଣ୍ଢରେ ସରୋବରରୁ ଏକ ପଦ୍ମଫୁଲ ତୋଳି ଧରି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନ ଶ୍ରୀହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ଆକୁଳ ହୃଦୟରେ ଡାକିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ନିଜ ପ୍ରିୟ ଭକ୍ତର ଏଭଳି କରୁଣ ଚିତ୍କାର ଶୁଣି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଆଉ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ବାହନ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ବିଜେ କରି ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ନିଜ ଭକ୍ତର କଷ୍ଟ ଦେଖି ପ୍ରଭୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ନିଜର ଅମୋଘ ଅସ୍ତ୍ର ‘ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର’ ନିକ୍ଷେପ କଲେ। ଚକ୍ରଟି କ୍ଷୀପ୍ର ଗତିରେ ଯାଇ କୁମ୍ଭୀରର ବେକକୁ କାଟି ପକାଇଲା, ଯାହାଫଳରେ ଗଜରାଜଙ୍କ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା ହେଲା। ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ, ଏହି କୁମ୍ଭୀରଟି ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ‘ହୁହୁ’ ନାମକ ଜଣେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଥିଲେ, ଯିଏ ଦେବଳ ମୁନିଙ୍କ ଅଭିଶାପ ଯୋଗୁଁ କୁମ୍ଭୀର ପାଲଟିଥିଲେ। ସେହିପରି ଗଜେନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ରାଜା ‘ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ’ ଥିଲେ, ଯିଏ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଶାପରୁ ହାତୀ ହୋଇଥିଲେ। ଭଗବାନଙ୍କ କରୁଣା ଏବଂ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରର ସ୍ପର୍ଶରେ ଉଭୟ ନିଜ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କଲେ। ଏହି କାହାଣୀରୁ ଏହି ଶିକ୍ଷା ମିଳେ ଯେ, ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ନିଜର ଧନ, ଜନ ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟର ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି ସଚ୍ଚୋଟ ହୃଦୟରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଶରଣାପନ୍ନ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଭଗବାନ ନିଜେ ଆସି ସମସ୍ତ ବିପଦରୁ ତାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି। ମଣିଷ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଭଗବାନଙ୍କ ଉପରେ ଅତୁଟ ବିଶ୍ୱାସ।
