ଚନ୍ଦନପୁରରେ ଆକାଶ ନାମକ ଜଣେ ଯୁବକ ରହୁଥିଲା। ସେ ପରିଶ୍ରମୀ ତ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତା’ର ଏକ ଖରାପ ଅଭ୍ୟାସ ଥିଲା। ସେ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଜିନିଷ ଉପରେ ନଜର ରଖୁଥିଲା। କାହା ପାଖରେ କେତେ ଧନ ଅଛି, କାହାର ଜମି ବଡ଼, କାହା ଘରେ କଣ ସାମାନ ଅଛି – ଏହିସବୁ କଥା ତା’ ମନରେ ଘୁରି ବୁଲୁଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ପାଖ ଗାଁ ଗୋପାଳପୁରରେ ସାଗର ନାମକ ଜଣେ ଯୁବକ ରହୁଥିଲା। ସାଗର ସାଧାରଣ ଜୀବନ ବିତାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ବହୁତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବର ଥିଲା। ସେ ସବୁବେଳେ କହୁଥିଲା, “ମଣିଷ ପ୍ରଥମେ ନିଜକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ, ତେବେ ଯାଇ ଜୀବନ ସଫଳ ହେବ।” ଦିନେ ଦୁଇଟି ଯାକ ଗାଁର ଲୋକମାନେ ପାଖରେ ହେଉଥିବା ଏକ ବଡ଼ ମେଳାକୁ ଯିବା ପାଇଁ ସ୍ଥିର କଲେ। ସୌଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ବାଟରେ ଆକାଶ ଏବଂ ସାଗରଙ୍କର ଦେଖା ହୋଇଗଲା। ଦୁହେଁ ଏକାଠି ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବାଟ ବହୁତ ଲମ୍ବା ଥିଲା, ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ କଥାବାର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ହେଲା। ଆକାଶ ମନେ ମନେ ଭାବୁଥିଲା ଯେ ସାଗର ବହୁତ ଶାନ୍ତ ରହୁଛି, ନିଶ୍ଚୟ ତା’ ପାଖରେ କିଛି ମୂଲ୍ୟବାନ ଜିନିଷ ଥିବ। ସେ ସ୍ଥିର କଲା ଯେ ସୁଯୋଗ ମିଳିବା ମାତ୍ରେ ସେ ସାଗରର ପୁଟୁଳିଟିକୁ ଯାଞ୍ଚ କରିବ। ରାତିରେ ଯେତେବେଳେ ଦୁହେଁ କୌଣସି ଗଛ ମୂଳେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ, ଆକାଶ ଚୋରି କରି ସାଗରର ଗଣ୍ଠିଲି ଖୋଜୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ପ୍ରତିଥର ତାକୁ କିଛି ମିଳୁନଥିଲା। ସାତ ଦିନ ଧରି ଯାତ୍ରା ଚାଲିଲା ଏବଂ ଆକାଶ ପ୍ରତିଦିନ ଏହିପରି ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲା। ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲା ଯେ ଏତେ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ମଣିଷ ଜଣକ ଖାଲି ହାତରେ କିପରି ଯାତ୍ରା କରିପାରୁଛି! ସପ୍ତମ ଦିନ ମେଳା ଶେଷ ହେଲା ଏବଂ ଦୁହିଁଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ଗାଁକୁ ଫେରିବାକୁ ହେଲା। ବିଦାୟ ନେବା ସମୟରେ ଆକାଶ ଆଉ ରହିପାରିଲା ନାହିଁ। ସେ ହସି କରି କହିଲା, “ଭାଇ ସାଗର, ସତ କୁହ। ତୁମ ପାଖରେ କଣ କିଛି ମୂଲ୍ୟବାନ ଜିନିଷ ନଥିଲା? ମୁଁ ପୂରା ଯାତ୍ରା ସାରା ଅନେକ ଥର ତୁମ ପୁଟୁଳି ଦେଖିଲି, କିନ୍ତୁ କିଛି ମିଳିଲା ନାହିଁ।” ସାଗର ସାମାନ୍ୟ ହସିଲା ଏବଂ କହିଲା, “ବନ୍ଧୁ, ମୋ ପାଖରେ ରୁପା ମୁଦ୍ରା ଭର୍ତ୍ତି ଏକ ମୁଣି ଏବଂ ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ହୀରା ଥିଲା।” ଆକାଶ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲା। “ତେବେ ମତେ ମିଳିଲା ନାହିଁ କାହିଁକି?” ସାଗର ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ କହିଲା, “କାରଣ ଯେତେବେଳେ ବି ମୁଁ ବାହାରକୁ ଯାଉଥିଲି, ମୁଁ ସେହି ମୁଣି ଏବଂ ହୀରାଟିକୁ ତୁମରି ପୁଟୁଳି ଭିତରେ ରଖିଦେଉଥିଲି। ତୁମେ ସବୁବେଳେ ମୋ ଗଣ୍ଠିଲି ଖୋଜୁଥିଲ, କିନ୍ତୁ କେବେ ନିଜ ପୁଟୁଳିକୁ ଦେଖିଲ ନାହିଁ।” ଏହା ଶୁଣି ଆକାଶ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଇଁ ଠିଆ ହୋଇ ରହିଲା। ତାକୁ ନିଜର ଭୁଲ୍ ବୁଝାପଡ଼ିଗଲା। ସେ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅଭାବ ଏବଂ ସମ୍ପତ୍ତି ଖୋଜୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ କେବେ ନିଜ ଭିତରେ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିନଥିଲା। ସାଗର ଯାଉ ଯାଉ କହିଲା, “ମଣିଷର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଭୁଲ ହେଉଛି ଯେ ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିବାରେ ନିଜ ଜୀବନ ବିତାଇ ଦିଏ ଏବଂ ନିଜକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ସମୟ ବାହାର କରିପାରେ ନାହିଁ। ଯେଉଁଦିନ ମଣିଷ ନିଜର ଦୋଷ ଚିହ୍ନିଯାଏ, ସେହି ଦିନଠାରୁ ତା’ର ଜୀବନ ବଦଳିଯାଏ।” ସେହି ଦିନଠାରୁ ଆକାଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳିଗଲା। ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ନିଜକୁ ତୁଳନା କରିବା ଛାଡ଼ିଦେଲା ଏବଂ ନିଜ କାମ, ନିଜ ପରିବାର ଏବଂ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଉନ୍ନତ କରିବାରେ ଲାଗିପଡ଼ିଲା। ଧୀରେ ଧୀରେ ସେ ନିଜ ଗାଁର ଜଣେ ସମ୍ମାନିତ ବ୍ୟକ୍ତି ହୋଇଗଲା। ଏହି ଗଳ୍ପରୁ ଏହି ଶିକ୍ଷା ମିଳେ ଯେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଦୋଷ ଖୋଜିବା ଅପେକ୍ଷା ନିଜକୁ ଚିହ୍ନିବା ଭଲ। ଯିଏ ନିଜ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିନିଏ, ତା’ ଜୀବନରେ ସୁଖ ଏବଂ ଶାନ୍ତି ଆପେ ଆପେ ଚାଲିଆସେ।
