ଭାରତରେ ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ହେଉଛି ଅତିସାର। ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ ର ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଶିଶୁ ଏହି ରୋଗ ଯୋଗୁଁ ପ୍ରାଣ ହରାନ୍ତି। ବିଶେଷ କରି ଓଡ଼ିଶାର ମାଲକାନଗିରି, କୋରାପୁଟ ଏବଂ ରାୟଗଡ଼ା ପରି ଆଦିବାସୀ ବହୁଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ମୌସୁମୀ ସମୟରେ ଦୂଷିତ ଜଳ ଯୋଗୁଁ ଏହାର ପ୍ରକୋପ ଅଧିକ ଦେଖାଯାଏ। ଓଡ଼ିଶାରେ ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁ ହାରକୁ କମାଇବା ପାଇଁ ଅତିସାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏକ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ। ଅତିସାରକୁ ନେଇ ଡା. ବେଦ ପ୍ରକାଶ ବଗର୍ତ୍ତୀଙ୍କ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ଉପସ୍ଥାପନା।
ଆଧୁନିକ ଜୀବନଶୈଳୀରେ ଆମେ ଅତିସାର ବା ଝାଡ଼ା ରୋଗକୁ ଏକ ସାଧାରଣ ସମସ୍ୟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଉ, କିନ୍ତୁ ଆୟୁର୍ବେଦର ମହାନ ଚିକିତ୍ସକ ମହର୍ଷି ଚରକଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ ଏହା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜଟିଳ ଏବଂ ପ୍ରାଣଘାତୀ ରୋଗ ହୋଇପାରେ। ଶରୀରର ହଜମ ଶକ୍ତି ବା ‘ଅଗ୍ନି’ ହିଁ ଜୀବନର ଆଧାର ଏବଂ ଏହି ଅଗ୍ନିର ବିକୃତି ହିଁ ଅତିସାରର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ।
ଅତିସାରର କାରଣ ଓ ଇତିହାସ: ଇତିହାସ ଅନୁଯାୟୀ, ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରକୃତିର ନିୟମ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯାଇ ଅତ୍ୟଧିକ ଗୁରୁ (ଭାରୀ), ଉଷ୍ଣ (ଗରମ) ଏବଂ ଅସାତ୍ମ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲା, ସେତେବେଳେ ଶରୀରର ‘ଅଗ୍ନି’ ନଷ୍ଟ ହୋଇ ଅତିସାରର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା। ଆଧୁନିକ ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ ଅନୁଯାୟୀ ମଧ୍ୟ ୯୦% ରୁ ଅଧିକ ଆକସ୍ମିକ ଅତିସାର ସଂକ୍ରମିତ ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ଜଳ ଯୋଗୁଁ ହୋଇଥାଏ। କେବଳ ଶାରୀରିକ ନୁହେଁ, ମାନସିକ କାରଣ ଯଥା ଅତ୍ୟଧିକ ଭୟ ବା ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ଶରୀରରେ ବାୟୁକୁ କୁପିତ କରି ତୁରନ୍ତ ଝାଡ଼ା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।
ରୋଗର ପ୍ରକାର ଓ ଲକ୍ଷଣ: ଚରକ ସଂହିତା ଅନୁଯାୟୀ ଅତିସାର ୬ ପ୍ରକାରର: ବାତଜ, ପିତ୍ତଜ, କଫଜ, ସନ୍ନିପାତଜ, ଭୟଜ ଏବଂ ଶୋକଜ। ଏହାର ସାଧାରଣ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ବାରମ୍ବାର ପତଳା ଝାଡ଼ା ହେବା ଏବଂ ପେଟ କାମୁଡ଼ିବା ପ୍ରଧାନ। ଯଦି ଅତିସାର ସମୟରେ ରୋଗୀ ଅତ୍ୟଧିକ ରାଗ ବା ମସଲାଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ, ତେବେ ତାହା ‘ରକ୍ତାତିସାର’ ରୂପ ନିଏ, ଯେଉଁଥିରେ ମଳ ସହିତ ରକ୍ତ ପଡ଼େ ଏବଂ ମଳଦ୍ୱାରରେ ପ୍ରବଳ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ। ରୋଗ ଯେତେବେଳେ ଅସାଧ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ରୋଗୀର ମାଂସପେଶୀ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଝାଡ଼ାର ରଙ୍ଗ ମୃତ ଶରୀରର ଗନ୍ଧ ପରି ହୁଏ। ମଳଦ୍ୱାର ବାହାରକୁ ବାହାରି ଆସିବା ଏହାର ଏକ ଗମ୍ଭୀର ଜଟିଳତା। ଶରୀରରୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଜଳ ଓ ଲବଣ କମିଯିବା ଦ୍ୱାରା ବାୟୁ ଦୋଷ ବଢ଼ିଯାଏ, ଯାହା ହୃଦୟର ଗତି ବନ୍ଦ କରିପାରେ। ଭାରତରେ ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ହେଉଛି ଅତିସାର। ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ ର ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଶିଶୁ ଏହି ରୋଗ ଯୋଗୁଁ ପ୍ରାଣ ହରାନ୍ତି। ବିଶେଷ କରି ଓଡ଼ିଶାର ମାଲକାନଗିରି, କୋରାପୁଟ ଏବଂ ରାୟଗଡ଼ା ପରି ଆଦିବାସୀ ବହୁଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ମୌସୁମୀ ସମୟରେ ଦୂଷିତ ଜଳ ଯୋଗୁଁ ଏହାର ପ୍ରକୋପ ଅଧିକ ଦେଖାଯାଏ। ଓଡ଼ିଶାରେ ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁ ହାର କୁ କମାଇବା ପାଇଁ ଅତିସାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏକ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ।
ଯତ୍ନ ଓ ଚିକିତ୍ସାର ଗୁରୁତ୍ୱ: ଅତିସାରର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଅବସ୍ଥା ବା ‘ଆମାବସ୍ଥା’ ରେ ଝାଡ଼ାକୁ ଜବରଦସ୍ତି ବନ୍ଦ କରିବା ବିଷ ପିଇବା ସହ ସମାନ । ଯଦି ବିଷାକ୍ତ ଦୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ଶରୀର ଭିତରେ ବାନ୍ଧି ରଖାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ପାଣ୍ଡୁ (ରକ୍ତହୀନତା), ଗୁଳ୍ମ ଏବଂ କୁଷ୍ଠ ପରି ଭୟଙ୍କର ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରେ । ତେଣୁ ପ୍ରଥମେ ହାରିତକୀ ପରି ମୃଦୁ ରେଚକ ବ୍ୟବହାର କରି ଶରୀରରୁ ଦୂଷିତ ପଦାର୍ଥ ବାହାର କରିବା ଉଚିତ ।
ମୁଖ୍ୟ ଔଷଧ ଓ ପଥ୍ୟ: କୁଟଜ ଏହାକୁ ଅତିସାର ପାଇଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଔଷଧ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ବିରୋଧରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ଘୋଳ ଦହି (ତକ୍ର): ହଜମ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପକାରୀ। ଛେଳି କ୍ଷୀର: ରକ୍ତାତିସାର ବା ରକ୍ତ ପଡୁଥିବା ଝାଡ଼ାରେ ଛେଳି କ୍ଷୀରକୁ ମହୁ ଓ ଚିନି ସହ ମିଶାଇ ପିଇବା ଏକ ଜୀବନ ରକ୍ଷାକାରୀ ଉପାୟ। ଓ.ଆର୍.ଏସ୍ ପାନୀୟ: ଶରୀରକୁ ପୁନଃ ଜଳୀୟ କରିବା ପାଇଁ ଓ.ଆର୍.ଏସ୍., ପ୍ରମଥ୍ୟା ଏବଂ ପେଜ ର ବ୍ୟବହାର ଜରୁରୀ। ଅତିସାରକୁ କେବେ ହେଲେ ଅବହେଳା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ସଠିକ୍ ସମୟରେ ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଚିକିତ୍ସା, ପଥ୍ୟ ପାଳନ ଏବଂ ପରିମଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରତି ସଜାଗ ରହିବା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଆମେ ଏହି ବିଭୀଷିକାରୁ ରକ୍ଷା ପାଇପାରିବା। ମନେରଖନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କର ହଜମ ଶକ୍ତି ବା ‘ଅଗ୍ନି’ ହିଁ ଆପଣଙ୍କ ଜୀବନ । ତେଣୁ ପ୍ରାଥମିକ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଦେବା ମାତ୍ରେ ଜଣେ ବିଜ୍ଞ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେବା ଉଚିତ। ମନେରଖନ୍ତୁ, ଏକ ସନ୍ତୁଳିତ ଜୀବନଶୈଳୀ ହିଁ ସୁସ୍ଥ ରହିବାର ମୂଳମନ୍ତ୍ର।
ଡା. ବେଦ ପ୍ରକାଶ ବଗର୍ତ୍ତୀ
ବି.ଏ.ଏମ୍.ଏସ୍ (ସମ୍ବଳପୁର ବିଶ୍ବବିଦ୍ଯାଳୟ)
ମୋ: ୯୬୬୮୮୨୩୪୮୧
